1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng jätt op Platt“, Teil 22: Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

„Jäng jätt op Platt“, Teil 22 : Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von Zaunpfählen, Bohnenstangen, Besenreiser und Rankhilfen für Erbsen.

hE cKdrharhrsbeeli aeßaw oj ssure cBheüs nu Dennä ent esu evll aotZre vha öhBm. Et tejt dah onhc ecehEs, eBker nu nlasg de tssSerhco höoh.rAmnb öpOmpsbth ejddet zwar ,orh varve wjeä ädrr lhKät thna ied rrem niwsechn oerd jrah enenk r.dEharrc Datt loHzo vah endä Bömh naht ide ckLü he em Dpro meemr frr jdejnttrei jhe.crbtu

Dei Bhcsüe he mem opDr rweed schchisrit sjeru nu nwnä eid aejmuehe ew,ruh rrfeöj noremn saAt un errn ceähs,srkTc ahd tevoj sbhstcihca ellv Bnhgz.roatl sesrU edmm ghznaBltor atth he sune hmBo rveav ohr nhoc vlel Ähst dun sR.ieer ieD uhewr ebneob rpHpöe wreoejp un dah ehe,ttrj iDe gfin nalg tÄsh mott levl eRiesr adrh wrero ed reaEzsri.er

nU attw da viehrsecv lfbf,ä uhwr sla hcAhtosces t.juhcebr nU da tvoej ocnh ed eirrese mesBse;e dei uwrhe ahv kirrBseeeer t.meajh eJdrede uBrh that emm latlcSh mmeer he paar av näend ieesesbRmreese osncth ohr rrf de eFtlta sreu zhe äkehr nu ide cohes emnonn Jorh ntte ehim hsu fgin .uss taWt rmr hro jott hsothvrcr ntonk; ide mtaah älschnmi enenk n!erh

ssU ehzEecloosh mtaae she ahd chon sucpentZpi,gh ide lhhete ett .gslnät Un eh needn chiBöes mem irseKhrcrebdhla ermem hdo tetojv rho duh dlab rmer eD.ännmböh Afa un hzo ehtsa ide dlreä küLc orh Püerss öBmh hrdoa. eDi aseßwasuje Dnneä ewrhu mjmehuaee nu had onmm keeärjSw htab,r ohw die dha hez lBohzow mme ddrJae eeatzr chsjedeedn ur.ehw

Vrr eid ino ahrDace rubettts ed nnad eeWdäm,r Krefäfe un ahcatlDzae nu rho hocn hcl.Säbharca hDä azjen ioPhe mrmhae so dha örejfr alsl nkeK rer ajssjseröJ yebm kaFrne em wjkreSeä kke.jeea Die nogj nnDeä ehruw gen tzsejae, tdta eid nho veoa cseshüh. nnWe dei dann su ehrv sbse effön etMer huch errwo, hrwue dei sitsejelu un sus enden neojg mhöB mahte es ad hgStaecn nu die rhuwe adh rho me arJd tehcrujb rfr Bnoen rjues ez .tkrcee

ieD gnal ceSechkt ltelahstc se adh sccähhsr pirawaes zemseam mnenro Qenhcstragu eova veerdvr un odh tnoekn ide gjon enonB dha eppor e.waßa ldaB ejnau sue mahet es ttad ottm eennd reasrei.rEz enWn tad ildVe mejveeamjra un hejeeisnt owrr ad hruwe eid rrrezeaEis areopt ne radE secejcehth un ad kenont cssih dei njgo a,zEr jneua eiw dei nnoeB on oeav nkera.

nenW dei nand usjewseaß wre,ro dha shco attd hsu wie eh c.ähsH ieD Lück hant ide azrEe nu ide ennoB tnte ermr em draJ eosnnrd rho dndsae enn edierV aztej.es Un ndan omkme rrme etenV ussre sJas nu cnho eangr meLöeml nu anth datt llsea rotelkrnoet un ennw ied zareE nnda ide sjithecir ersJü aetth da tsahmheca edi tjto nu emrr hadn dnsdea radh eajtork.

tatD elevje nände urBeh rveva rjaa tnet nu os mtoekm nsdead ,ürvh tda csish häd eenn reod häd egrnae beobn uhrL aald rvr dnna pop dei rrzhpctaeEypesreö drr pohcptS rpodp ez on.nd Un sue wror ishc mtto megmin ttVeer löKsh me Ltte ehgsäornw no errm hweot kecik pop ide azEr tat acechsh.am Merr tnse dhu gnore mmed lutothdSrgtcczhnea feshjrudorkcfe nu stne znaj shhcö ohn dnnee Eazr geaenjj.

iDe rhczehküaEs scheo tat cicrsthish tojt us un merr otwhe dei adnn roh ensn ehobrr,pe esBs omelohp ädh ur,Bh dämm tdta Vdeil hterju heregn imngse eeEcarässhrizhree serus hm.ko erMr tahn sso udh hcihicrsst trfiree un tens hshotc eflbe.f ähD lKsh,ö hdä ädh Buhr eavvr etnt ,nkakt rofht du fciean:h öthsK„ ud hro aErz a?uke“l

Däh urBh htat os dhu av inmsge hkcSctö hajejt nu ähh rvee dtta emrr äeefhmSellf oss zmem Dlfuee hmaec öshet un häh tatd hcoo eoss eeldEr eanhs hw.ür Dtta owrr oss vearv nirjeeidw jeal. chIs ednäk dcek, ewnn hükc eid ethuP tdta eptertme rüweh wtta rmre öfrejr tmaeaj na,h dha eätzhdt ejdeder Dhca de sPoselil vrreer üDhr .hosctn

äenZ,lhafup nBnonhaegnt,se eersnesBier nud iafnlkeRnh frü Ensbre

nI hareKbglretre moenkm ennbe edr etRhbuoc dnu red eihctF ihcnt hrem os leiev dranee tsneBaormu o.vr Vteieenlzr igbt es hnoc hi,Ence rBikne dnu tganeln der taßSner Aäre.onbhmu esOubtmäb btig es wzar acuh ,inegei unfurgda edr ltneka iWurtegtn eibrnng dei ni red elgRe eninke oerd nur eiwgn .ratrgE

Das Hzlo rde eBmäu hbaen ide snMnchee mi Otr imrme für ied verednhecsintes weZkec zntenu .öennnk Die bäecnBuhemu mi rfoD rteiherenc neie eiahtlsttc Gr,ßeö nud wnne ied ätellfg wndur,e ezireeitns mit Atx ndu ugseäg,Z agb es neie esaMs r.hozlBenn Außre emd rheonBzln eteeilfr ine Baum ucha nhoc tesÄ und isiR.eg Dei ednwur ghufetuäaf nud adnn tr.stroei

eDi äegennlr tseÄ mit neremleki täsGe ndwuer iähufg als kaReflnnhi üfr nbesrE nuzettg. rDe Rets dtniee dann asl e.zohünlldZ ierthiWne gba se ifvcehla cnoh ,esbigieResn eid sau ieBskrrninree efeitrtgg e.ndwru nI ned lSlentä aehtt ine rueBa mmeir ehrmere vno nsiede eBsne irrovtäg mu nde huuKdng u,rzrhhkneueeas dun edies sBnee eshan chna emnei Jrha tcihn rhme tug sau, hauc ilew ieernk eis cnha ceuhbraG rseuba hec.tam

Aus ciEhnozhel rduewn äuflnehpZa ,gtrgtefie ad sei ma rfttsauehdeane neraw. erD Wlda in der nbguUmeg nov eKrtabglerehr taednsb ahuc ldaasm astf scueliclhsßaih usa einbcenhmäFtu. Ab dnu uz cneeenthizbe eid nälrtee eeLtu eseid äeBum hcau asl Peumenbräß.ue Dei nsenehcgegal äumBe weundr zmu gäerkwSe egchtrba udn in erd Gseetätgra uz oaBluzh e.terterieawrtbvei

rFü den auB nvo Drhnceä ednruw nnda tPf,eetn nar,eSrp caattnlheD und Sclrheaettrb nteitbgö. eiesD rrozdPeu neknont irw usn ndan rürehf als reiKnd ni der ößsGeegartrs im kgerweäS rknneFa nhenase. Dei jnneug niFecht szeett man sehr ,gne aitdm ise rshca eeni sehdcenprtene hHeö eiree.crhn eiB riene erßöG onv iver isb ffün ntreMe erudwn dei Bmäeu ,esgictauleht dun asu den gunnje mneuBä uwernd Snteang gf,trgeeti eid nnad ni den äGenrt sla nnkaRfelih rüf henoBn Vewdeugnrn def.ann

eiD nSaentg nweurd prswiaaee ghärsc mit niere tsgnuaeQre nobe testg,ze dnu hier ntoknen shci dei ujengn hpfznBlneanone likn.ncwtee sehnpcenrdEt deuwr mit dne iakhlfnRen rfü rbsneE vnrer.hafe eWnn sad faPbtnelez regugbaemn dnu iästeneg a,wr wunred edi häseBuecnt afucethr in edn ndoeB eügtckdr, und ireh ntnneok sich ide ugnjne nbesrE eanug ewi ide nohneB ehhorck.nan

nWen ide reEbsn shic andn lolv cenlwkttie ttha,ne sha dsa eaznG sua wie ieen keeH.c iDe ehncnseM mi trO enbha ierh nnBohe ndu nbsEer cnith nru im raHntasuge srnendo achu laußbaerh esd erDfso fua edn lrdneFe ghtäes. dnU nadn nkema wri uas dre seeßsöraGtrg udn cuah cnho ardeen enfbeeetdur oesnnGes dun bhaen ealsl rrt,llketnoio nud nwne eid esnErb iene enhercntedsep efieR aneh,tt unwerd sie nov uns auch orr.pietb

rKal, dass dsa dne nrBuea thcin os hcter fgle,ei und os etleg ichs edr neei redo darnee scnho aml uaf ide u,Lrae mu mde einaEhetsbblsdr ahnElti uz neti.egbe nUd os rwa ich tmi emniem uonsiC usaKl aml dreiwe „Im it“tL uw,eengstr mu uz enürpf, ob dei Esnerb sierbet eribegnßa rw.ean rWi idsn ndan neutr emd hctalaSndreuzhta enuohiherndrcgkhc udn nisd oigvcrihst uz end rnsebE .nggeeagn

eiD Ebsern hsaen etbresi esrh tgu ,usa und wir teowlln nnda alm ir.pbeenro hlöctPzil mka hdocej der aeu,Br dme asd edlF reetöhg htenri eensri henecrEbesk reovhr. irW hneba sun hrse srecnehokrc udn sdni enhste nebelieb.g iousCn K,laus rde edn renuaB nctih ketna,n etafrg onhc nzga a:vin sti„B du huac mzu nrbaleuksenE re“h?i

reD rLiwtnad hta nsu andn ovn sieemn Fdel ehuhet,cgsc und re ,frei sdas rwi fezRolftöl usn zmu Tlufee cneerhs loslnte udn re hcau mti rsnuene rnEtel nrsechep rwe.üd saD ath nsu bare ndna nhitc weeirt ertneisrtsei. Ihc deenk cm,manlah ennw dei rnediK dsa eheut elnsatlen ndüewr, wsa wir so ecnrohevrb h,bnae deürw jnede gTa die zPlioie vor rde rüT es.enth

reD nOiewhtssir m„I “iLtt eeitnzcheb ine bügieernwde eshcufet Geäednl trhaenlbu red Gasgrßretöse ni örceshtli ucRithng.