1. Lokales
  2. Eifel
  3. Monschau

Eifeler Mundart: Merr hant nühs mieh ze esse emm Huus!

Eifeler Mundart : Merr hant nühs mieh ze esse emm Huus!

Früher gab es im Dorf noch eine ganze Reihe Geschäfte, in denen man etwas zum Essen kaufen konnte. Und auch heute liegt die Hilfe manchmal noch ganz in der Nähe.

„Enen navn shüc tömt hsics etzj ens teeir un omnm oKmusn oj,nn sses rehmma nicmhäshl rrv ühck vndeO ünhs Rhesjcitis ze esse mem uHus nu adh jeddte been märr a!tmmBreo Un ewnn ücsh attd nett sesap öht,s dha rdomde hon Mll„so* “J*ul nnj“!o

eWnn die Mmma rra jnaNhiimecs sßo nu cohn he smKmeola dero nen oBzt sdvehcri heaacm ,ttmo ochrsk de tseju enadsd err Wcähs keedrk ze .eörrh

Ne rcsühknahKl taeth eröfjr pop nedän rDpoer de etwesnne ükcL nu eid swsnhearsE rrwo erdewnte mem hhceKscsöaaf odre kmom mem rSemmo een eerlKl woh tet ehtüf varev roh ttej ölehrk wo.rr leZlev hodva tthea rmre dmheeo rmrä sdeiel .jtet

Un ues temot rrem hda eneb he pmraahlo err cäWhs mnmo mKusno oder nmmo rkcäBe n,noj tadt tte jtte ez esse ojf. haD llhto rmr shsic en fKore dero eh ztNe nu ijgn drr nBeno„ “Wcshä eprpo sebs hnco aderl stocShrs nu vha he ertrow ntet iwck bsse monm eshgcöent nmosuK mmo sMe.ecäswhs Die Mmma taht adh ne dedleZ rtaap tamaje wo gduposctrhpn tteaw tmnegäbrto sotmt. a„hD eetsl alsle asvhreeich un vjeesrs rmär de rabhsetaRcämrtk tn;et ud sask dah needn snslcuKuüokamvr nhsea, ichs kmmö drr kästne tismhSacs rebvry un zbleöl ide anzje t.özR“h

taDt hsci khe lJed ottm ckorh wrro inehsdeclj tten vrrik.etr ttE foj emm perDo sudholm snlächhmi peara usnn gojn eR,prpetü die ischm sne sdse nvoevds err sJas vmma atRt ewjpero nath nu othrev pop chis Jled eyb remr ätth. Ihcs hatt avver öJklc un nüsh eby ;rerm eid thetä rmer sses dtta etnPomrno mtto mädm Jedl hedr hbmctesmte lh!eaftljoa

Un nwen ähd aPpp dnan ess esiesdrF rmor üeuLntt noh mHee kh,om toknn ied mMma rrd äsnetk hDcaa me mKonsu esall ele.blza Dtat teama hud dbal lla cükL mme eropD sue; err schWä tleet es hcefisrahe nud nsge rrva häscW whru sllea aebztll.

hE apar Jorh ip,scerdeh ewi ngehe err esrsJajsjö en oHfo oin esruHu ubeotg weurh un ädh ePeji icEshr tomt ngsire rVau mdmä ectishrV hhe rrh nöi hsäJtecff oamaptpej ,htaet rtetub rrem rrv dhejlezäe mrär eevrv en sthSsroc zu o.feol eH vtoje adh asell eawtt shu vrr ez ssEe .ubsrtt

Un ennw ied Kkne surse assJ nand eds sOdevn hmdö jelhlcptes orrew nu orh regoHng etaht ahd hwur nas trevohj: Wat„t ddejte ad hükc yeb chsü ez ss?“ee haD hcshä tte ann:d teScev„ih siseR mtto eeikeninsZ, n-osgH un hBusäza!re errM ätffer sso aorm hrwe heh“!

hE hirdesrhclebraK vtoej een ojivzerf nu nene eseirsk reJoh en ooHf rtsJeäheffc owh de ddeeealLnesv,m terB,u Veshelc nu ohcn rngae ceaaSh däjle s.nkon Emm vtcheeös proD ma mpLeholh rrwo tadt etsäcJhf hav ße-inhHI, ahd ovjte en eösetcvh un en ghntöcese mnosuK un roh onch ne uoKsmn arr snheMcro srost.Sch irtkeD vvadreon owrr dah ohr chon eh egrna ekhl efätJ.sfhc Err höNt rrav ,Kehcrse äemzt mme erDop evjto wize eeMyetegzr nu dei hfeäseJcrt va as-ahPcruSapl nu va ädmm Pije Lei. anzJ egno omm shcäesMwes rowr dah nhco ttda Jäffsecht vah letön-rPooKs nu nejrävehv avh sso eodhme rer Jass attd etfsJchfä vha dmäm jPei cEsirh nu ämmd erchsid.V hE dnenä oeJhr vrhrre ses ädh jeiPe shEcir un orh esgni Brroh dhä Lie otmt eerrh ohoMawßne dcsurh tte roDp rjärvee nu hant Ee,alrp aah,lSct vgno,aSceh ml,kleumoeB apspeK, uee,rM Rebbö, etomT,a elhÖ,cs ,lpeÄp Baenna nu ernga eaachS tov.karr verAv dtta ertowr ohcn ntte ll.a nOeg arr nha,B oberb rsbhceläid ikSc ojf ett dnna ohr ncho iwze eJcrfeäsfht tmot aedlsnLdeemv.e Dei Mmam tllho he snna rrd afKf,e ieewj ähd heh jett eblirej wrr.o ahD brung die rho dndsea vrr sos Kekn chno hsrezacw Koi nu siewse sMsü ;mott die tjevov rmär e.hh uD ztom had ärmr kkcei attd ed lföck ha ne eZrellön ogne arr zrJnä brvrye ok.msh

aDtt tsäfhfeJc oeng arr chbazcwSshri tath ide tLzue Mraaht dann anednrwnji zho tmjeaa un reibvted heh ntgsi dämm nen raitsfWch.t ttE nzaej Jerho erevv nu ardj mem mrSemo frfett mrr shcis heh mohn retrRtväa un dtknre he bhdäilcs efLfe hwo eid tarMah ahd remem ssenröErjd yebhdte. eH rfteetsf kLcü vha lal neäd orepDr urses ndJeäj un hro ssu ce.hO

ckaeJbe whur rrjföe he csKhribeleradrh pop ewiz Pzat.ael Die teeezb ykcräeeB eorwr mme söceethv repoD warnzu wror ttad bye creMhsü (sh)Tinees nu eby öKerlhnfrzä Tsmha)o.( Un hda tahet rrme mem reDop onhc czhis euusrH ow de urteB jdele snkno. leeAnl omm Mshcessewä jtove ssde re.ve kcHü ez achasd ekast eh bcdeahirsKrerlh ohj rrmä ohnc rar rechesK yeb ahcrspS ddealijrH ndlseeeeadmvL nu err erckyäBe osMs teurB jäd.le Shu athte esh chism annd ens vrr he arap hoJr rvr natWhcehei noh rocsembcmhhE cecksehgt rrv mme ulfAlak nne mctethsmeb taroZ ture Moß ez lhleo. Ichs nebn doh emmre oejoefl un gfon ttda sucehZ reavv n,et sseb ohlepom ne pvusrDroae mhics alkhtla un tohvr twat hics ahd üscek ühr.w eDi emntn :hud rr„V he sttjeu tejes tte äsebt yeb edi rSscpah aijdH,rled ttda ttah tadt etmtcmb!hsö“ nU nauej esu orrw ,adtt schi bnne czrkeö hon csaiheKrrbdlrhe un hnna dtat tuer ß,Mo atwt hcis ,ostt bey drrä dHiaderjl gveon nu ehus oknnt ehahtceniW eh rlale uRo hda non.k

Wri hnabe hcnsit mehr uz sneEs mi s!uaeH

rieE„n nov cueh tmseüs hcis tjtez mla eqbneume udn zum nosmuK g,nehe tnsso hneab riw tuhee bndAe hinct Angnstdeäis erhm uz snsee mi suHae, und dann tbig se enbe rnu tttore!ubreB Und wnne chue dsa cthni spesan l,loste üssmt rih neeb zur ieluJ Msoll !nhe“eg nnWe tutreM an edr cäsmhnNheai ßas udn chno nei attcJke erod niee eosH igtrfe mchnae ets,msu mkeba amn os swtea in erd echWo cnhso aml sftröe zu heörn.

nEien rhKhaüncskl hnttea ufa edn reönDrf ehrürf edi iwtesngne eu,teL nud ied lLebmnetetis awnre dnwetree im chcnsnüeKkarh erod aeknm im rSmome ni den e,rllKe wo es cefuth erab uhac ewtsa hürlke w.ar Zu ileve ahettn rwi avond euhasuz rnu eltns.e ndU so mtessnu wir adnn eebn ine aarmlpa ni red cheWo mzu Kumosn rode mzu Bärekc, aidmt es astwe uz esens .gba nnDa nhma mna shci nniee rKbo edro nie teisznEanufk dnu ngig dne „nBnoe sW“ähc uihfan ibs zru nelAt Setra,ß und nvo eirh rwa es nand tnchi serh wtei sbi zmu neeurnt Kmonsu mi gessew.Me Mreutt theat ennie tteeZl btiervorete ow andn ,surdntdfaa wsa lsale eeloznihnu awr. nnaD„ tlsäs du sllae e,nsieahrncb nud evsegers urn tcihn eid anatbmRtr;aek du nnstka edn nenefkäerViurn ngs,ae hci äkem ma nmdeomken aasgSmt veobri nud üwdre eid metegas muemS .e“ehlnbaz Dsas hic inke Geld ,tekambim awr hctni znga e.vtrrhek sE bag smlada ilhmcnä im fDro ein apra jnegu easeHrnendhacw dei icmh nelima ma edAbn ni der agßsöeGrrest mov arahFdr goesteßn nbhea dnu ,nrgatef bo chi Gdle dbaie .thteä chI ahtte abre lküGc und hicstn bie imr; man tethä mri otssn ide rGeöledsb imt eShtrhicie gowen.nemegm

Udn enwn edr Vtera nadn am gFetair mti dre hoütentL ahnc Huesa ,kma tneokn ied tetMur ma tnhenäcs agT mi oumKsn lelas hbealenz. Das eahcmnt ladmsa afts elal uetLe im rtO ;so ni rde ocheW rdweu ecneeh,snarbgi dun ma deEn erd oWhec rwued lezat.bh

eEiign ahrJe sp,eträ sla mi herneint Bihrece erd rßögsaesGrte eien zange hiRee nreeu euäsrH btague durew dun hEcir nsrdaCo tmi nisere urFa relfedEi ehir ihr seune ätefhGsc fne,trefneö bneruhcat iwr mzu iuaknfE leghcldii ide eatstnSßiere zu lchnsew.e eHri abg es s,eall aws amn os zum esEsn beöettn.gi

ndU nwne ide idneKr uas dre geGößarstsre am eAbdn eümd mvo eeSnlpi nud auhc rngighu rneaw, udwre cnosh lma :ggreatf Ws„a tibg se dnen eeuht endAb ebi chue zu ?s“ense aDnn heßi es ann:d äZe„rh Rsei tim elscZamez;hnh d-nuHe und Bßsneä!eor Wri effernt sun goenrm edriew hr!“ie

In eegreKarbrhlt bag se in edn r0e5 ndu 06re arJhen eeni eMgne sätce,Gfeh ow man ie,btesLnlmet orBt, Fislehc udn cnoh rednea cenahS ufkane ekonn.t

mI bfOrrdoe am oLlphmhe bga se asd fsGäthec ovn Heiß;Ihn- dnna bag es neine rbeeno nud nneie eertnnu onsuKm dun neeni teeeniwr osKumn an red oMucnhraes aS.etrß iekrDt nbnaeed bag se hcon ein teirwsee eneksil hc.etGfäs nI der Näeh rde K,ecihr tntiem mi Ort, agb se ziwe reitgeenzMe dun die äctefseGh vno hrpaScs alPua P(uala )tLabrmez udn nov iPjee eiL (eoL rCao)nds. nGza nnteu fua dme eegesMws abg se annd nhco dsa chäGfset onv osPol Kertön Caordn( alPuu)s ndu bengeüger rsuenme esuhuaZ ni der teGregaösrsßs sda ftsGhceä nvo ijeP Eihrcs nud edm nsircVehd cirhE( ndu edreEifl Cona.drs) nI den eJnrah uvroz sti red jieP rsEihc dnu hacu nise uBrred erd eoL imt hiren ngewseeaüGm hurcd end rOt afnrgehe udn nheba noarKef,tlf ,aletSa hSkiltpzo, kmBlonl,hue ß,hkWolie neöMhr, Re,ünb ,amtoneT wbi,eeZnl Äp,efl eannnaB nud enerad anechS t.feukvar Aber ads raw honc icnht ell.sa

tnUne an der ahB,n auf dre ecgshlbine ieSet gab se hacu honc ewzi Gtshefecä imt n.iLtmbnseelet eDi eurMtt ethlo cihs heir csohn lma edn ef,efaK da er erhi rniggeüst .raw Dnna htarecb ise hauc honsc aml ürf sun idrnKe weznhscar uauKgimm dun Mhoserla-sMlw m;it die bag es nur r.ehi Du smsetstu ndan nur zh,uense selchln an end öllZnern ntnue an der ezGnre oirbve zu egnganl.e

aDs eäfcthGs ntneu ma Shhbrcacwaz ath ide utLez Matrah annd nrnwgniead gbanefeegu dun btirbtee smtidee erih eien c.aWfhtitrs saD znega haJr brüe dun obenssedr mi Smerom rttffi nma sihc rhei nach nde raRuontde udn inktrt nie Leeff, wo es dnan conh onv athrMa edsEnhüncrs zaud .ibtg riHe ftrstif du teeLu aus elnla etrOn dre bmUugnge dun uhca uas .chaAne

cenkGbae urewd ferrhü in tlhbageerKrre an iwze .eSelnlt Die bndeie cnreiekäBe aewnr mi rfrdeObo dun rawz ibe ecsrhüM Tnsi)she(e dnu bie hfKlreärznö hasTo(.)m nUd dann agb es mi tOr chon enei lliaVehz onv arttolBnrkfuelve.ses nAielle fua edm Mgweesse gba es vrie vd.noa

zuHgeuteta nnka amn in gerlbtKaeehrr nur hnoc na edr iKcrhe ieb pshcrSa ddaierHlg Lmtieebslnet udn ni rde eBeicrkä ssoM ekwBaarcn e.nfeiunka oS tetha mna ihmc nnad emilna rov gniniee nheJar ovr ehtiWaecnnh anch hbigIoemncr gckeh,tsic mu im lAfkual hlotkoR erien mtsetbeimn aMekr zu ehlno. cIh bin rotd urrmhertegi und eahb asd gueZ cheojd tichn ,gedenfun sbi cmih dnan iene rFau sau ursemne rOt nsphcraa nud garfe,t swa ich esncuh .üredw ieS mtneei an:nd „ürF so twesa tgehs ud ma neebts zru sarpcSh rea,dHgdil ide aht ads tim Si“ech!ierth dUn ugaen os awr s;e chi nbi curzük ncah eeahrrlerbgKt dun heba end etsnehgcüwn thoRolk ieb der dlgHardie nefnvd,eruog und os tknone iWhnahetcen ni lelar heRu nnad onk.emm