1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng Jett op Platt“, Teil 17: 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

Kostenpflichtiger Inhalt: „Jäng Jett op Platt“, Teil 17 : 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von der Zeit nach dem Ende des zweiten Weltkriegs, als sich die junge Margarethe Schmitz auf den Weg in ihr Heimatdorf Kalterherberg machte.

eiD m,amM me poDr toemhn se edi oA„nnst hesJ“ctre lezvlro os fröjer emmer iwe seh monh Ksrehc uhd mvma a„i“ctsheerRsnbidesit onh emHe edhejro e.ss taDt tah chsi heusrdocsihtc abdl wrate llsae rjesvsee, iwe dei Mmma rvvea du vrr aeenarlhvg rJoh groveethsc se, mehmra ybe rred eh efjeHt efgno ow ied llaes va hud mott hrerre centhfiirtültSsr enjau ejpevrhcsveo ta.h Dta ess azrw sllea eh shdhc,ühcku evavr hci rseckveü attd he rrbhejldrekiera Pltta ehh ez vsrze;etvee eid maMm ktall jo hro emoehd nu me oDrp nnew se oceränsgwh rrwo tal.pt

terZtii achn uenAnifceghnzu vno aehreMtrag eGtm:rbo

E„m arzMe 1549 hnda es sichm nu hcno ngün geearn “eMind„a ush cehsh dtat duh suesm bclie„heinw hsnser“iaetticReidsb rer thöN av elKbnoz sese.tlno errM ohtes oss hus ikw et gjni cnhr.hedcuhlsa hsIc ben tmot he raap va ednne nrgeae arlFükcu ebss edelnderhcNesi jheeo,dr ow hics cztieshe eyb rrn kBedgnae wtnnjea han bess ied enaAimrrk mo,emk un tet ceshh atdt drr ecrKhs tmeang sse.

ztJe wtho scih varev hor onh redbrKsicharlhe ökzec,r rmer tadt rrow nte use .ileht Knene kont drr oj sahen eiw te emm henMcors gndaL .csoush nA ne ieunZgd nu dRioa wror jo duh erjnta ze eedk,n du wrors rodop eeswajs ttaw rd die ükcL oel,lzrve ied rdr orenägwhs häshcnez .emkmo

hIsc hta köJlc un beh nemonm rkrVrwoe sbse aenn inRg eyb öeKl-klKla e.djerho All ökBcre theat ide hDckeüs eldSato rektnejsphc dnu hdo ovjvet ermr en psiihcosroerv Brökc nneav mreAria.nk rAvve hcsi mott oj pop die ngera ikSc un ejwieed rwuhe lal cLük un ohr ihcs itscezh nnes ntlauset tmo msueens essiw elvreP.lo

Ihcs be adh omt iwez jeFileam ssu ceiiJksrnheeln esmmaze ,jterese sesb hno cssinFühes ohw emrr ad devnos hehomka nu neem eKtolrs efhfsclo .hkenot ieD iezw eieljaFm aetht ehn nlenek nilKmem nu en nkrkae mÜeh eyb h.scis nnDee nnha ihsc dah dednas ejophlee nu hdo han die iscsh hirsihccst eevvrdr e.jvture

rDr täskne Dacah hse mrr nadn meronn akscrPadeah esbs ohn eüDhr .knno iDe ebzet elmjeaiF etns rdwegi hsuitRngc inclreeeJkihsn un ihsc dtah mrr h,du mom cnheskac cäWsh vveer drr etmJreer nu memSert nho Heme ez kho.n schI swots jo tetn tatw csmhi hod wterhra. rarV caSthhlc mem ntaücelwdrshH ehtat mrer een ädles edonM oj hnüs therjh.u lvaEervl eh hDüer ohcl drr Shcttu mmer,e all resHu oerwr tkoapt nu khe snciMhg worr ze nes.h uS omkm shci dha bsse an crrRkub,ö owh ne hsciakaenmir nPeots wrro. Orbbe eerarng icshekStcoßr tshgcnu eh etl,oH atdt ten pkatot wrro un sus ne nsreFete käeck azsrwche mseaciiharkn Slaetod eusr ndu erefe mrre etjt ohz, ttad cshi tnte rhenuvstcg. aD etlhac edi totm eennd ckeed pLpee un hcsi nknot edi iwess äZkn sen.h Ishc worr hiircthscs agnb un ebn nett redwig .aeegjnj tE rorw ctashsbhci ehße un ishc atth hor onch groenH un .suecDth sesB hmblooe ne hLsnwaat mokh nud hdo pcrsnhog en skdehcü otSlad .eursu Vrr ze lofoe rtubt ädh eh arpa keKröc nu ähd kmom itdker po icmhs ozh und fohrt mhcis wo ishc had hnnä .twhö cIhs hats cihs neb va sbacrrehheKildr odhee.m hHä tnem dhu tdta ähh orh dohänn wöht.

Ishc thas mämd adt ähh ent hav ehaecihKlrrsrdb se nnötk, ssse üwrh icsh hä eknne un hhä whrü hro wei ne edrBlije alle.k Däh dtSaol hsche Fanrz hßauSc nu thow rzckeö noh singer mihcFeasl ide he trevWiz ,wnatn revva isng pprntElesiesaa eworr op ealcirrdsKrhbeh ejtcslutash.

eMrr izew estn ndan evrev die bRökcrur gaejnje hdä aFzrn ßhScau omt sgien rKeöck nu foesoz mkmeo mrre nseodv om eJremret h.a ewiZ rauV,e dei mrre tffjoree ah,n ets,ah rmer öethsdac rer taNh ettn sbseodu eilbve ndu lohelt sos ottm eten tla euruhä,sjJ ohw hicss oohc att egarn Faeleijm ehpeto.lph eDi Lükc oerwr meohllla heris sfnrelhiduc un tet ovjte tjtä ez see.s iDe mmMa em uuHs mhta rmre rrv de htaN en dela Sesels rrf ez ocflfesh arra.tp eDi eazjn eHusur hhe erwor ottkap nu theta hnke eestneFr un roh kneh prpeTa ,mhei laels rrow mot ärhcB tenaeojzl. oD h nnkot nkeän meih dhre n.enaw eiD herßStoc httea ied enzeraP ,rokrepetatfaj nhüs rwor mhie zjna. Shu hta csih ermr dat ten jcvüatlerh.hs

Drr entkäs ejorM hse rmer jzna shförc ,eaogatepjschn tte vjo ettj ez eess dnu däh härusHsä aht sso ehodjre vreev bihaimLsc ehz jn.on reMr knetka oss vearv nett jtot un hsu mmesre annd hon imkSalosnl rodeje hwo ide crkBö vveer ide alKl etcknerpjhs orrw. Et wrro wärm nu dei etud Dreee eid leravel reem ehlco chonstek h.abrrcufs rMre mttoe dchrus te Wseras jonn nu dhä arnFz ßuahcS ahst ,mrre ttad hisc po ied rtötD pssaepo th,ös ied hhe emerm olc.he tDat rroew .allMnfeei elEvvarl woerr rho Scrdheel owh grptndocuhs agDnr„e nMsi!“e Shu meemrs ahd veevr ueRcsbhorll esb hon tSeermm kno.n Heh wrero edi Lkcü rho rhies lnfiherdcu nu rmre hrkoec ttje ze .eess emBy rkcäBe han scih hda ohnc eid eNlyl nieeNß ffe,rjeto edi mchsi orvtso nka.kt toMt erdr yleNl hta schi ahseezm de negrJlvlöpeuse .avldaeajhe errM heatt bedse ne Lhrie asl icenshiN h.tgaem ieW eid lylNe shsci ercepsidh abatste tha ide drr Nahm vha remerh annM hldoeja nu eschh hdu Srrseoi.

Ne Mann ne(ff)tSse vah ösM,nhizetc ähd ide eäeykrBc tmot äMlh vlebetver ,hta tohl sso uhd mot bes nom adrjraH, wo mrer arrv ecshneigl eräozMliyiilpt lottrrnkelo weru.h Die gernbu sso hud hno cohMesn nbeob mo.mtdnKraaun Dhä azFnr ß,haScu dhä jo hcon dei ükecshd onirfmU ha ,hta okhm nho vsiVrree een gee,aleaerfnJrn nontk avevr igns rFau dnu gisn enKk u,erjibhe dta hhä nhu adlb moeedh hes .rhwü

Ne heeicgnls hcpSpi hat ihscm duh hnoc sbe eihhrrKcedsbral abtrh  häD aznej säWhc av eeneiNshldcred bse hno sdiKaerhrlecrbh ttom ishc emmre en erewchs erokHflzfo flh,cseee ow cish mnig ehacaS nder ath. Un ttad worr zjet ma ngtE!

ueanJ he Jhro hno imregn gthrirsufncVl nee hWibeei„cl iirttshiebdsReesn“ac orwr icsh rhew edemho err Jssa. ttE rwor drr .6 nJui 9154. ignM redÄl nu mgin reesSehwtc werro sdneitokjat ,hod neäd rowr ünsü psraes.t ttE Hsuu wrro zawr e steevij ota,pkt evrva dei erNobbe lpeheo hscsi njcseighdjesi lelsa ehrw ze .rereaepre Un ennw dei slkanMücn su nedne imejFlae conh tne sesum scrhKe crköze ,ewror da eweru raeElp azgeset und Kaor esijtnhe rrf rrd ktäsen nketer.W

ppO ämd lgaen chäWs meohne ahn hcis eremm kücL eoerftjf ide shsci ejoehple ahn, djerede orrw jo tchsikarp pop eerdedj naegre eajwssee un eid kdiZec rwore ltceha.s Ett hutrd dhu vvaer hnco eh apra hJro sseb te ersbes ,uhrw hor weej ed cLkü scish err hefEl mmo cggesmKulfhaef oplhejee “n.hda

:9415 Ihc ewltol aj nach Husea

eiD et,Mrtu mi Ort war esi huac als tAsnon„ ncetehrG“ kabn,tne äzltheer nus füherr emrmi eid chceieGhst nov hrier merieHhk hacn  emd wteneiZ iWkreletg usa dem aseiRrt.cidnsieshebt

hehZiteclciwnszi atthe hic deeis lgEhnräuz fast v,eesgnrse sib dei etrMtu vor tdarnlbaeh reJnah bvrtonerse ist dnu wir in hremi asNshcla ine cheneHft gfuenedn h,eabn wo ies lal iedes eheBgibneeten ni ihrer hlttiSisfrütcrne eunga cutnefgaeheiz ha.t aDs Gzean tsi zwar in ecctdhouhsh sesarv,tf aber chi evusherc ads im eednFlong ni gbeaeerrlrtkhre Ptlta eerzdwbeiunge; urMett eftelgp aj hacu ied tieöhlrc nraMdtu uuhasze orde nwen eis im rDof trnewseug .rwa

ieZtrti hanc nciegfunzhAenu ovn tareMghare er:oGtbm

mI„ äMzr 5149 uwdre hci tim eunn neadnre ’nae‚d,Mi os reuwnd wri smadal ictee,hebnz uas dem cnihewiebl Rsihtissneecebdarit ni edr heNä von eKonzbl asntlene.s Wir sleontl sun unr rwndgieie lardeh.csgchnu Ich nib nnad tim ein apra naeenrd ndnmeaearKni bsi cahn nieecelehNrdsd naeerfh,g ow ihc ebi eiern eidrnFnu nwhone e,konnt sbi edi hakmaecennrsii nupperT ni ned rOt naekm dnu es tanbnek ngbeeeg rdw,eu assd erd rKieg uz denE .sei

nMei Wncshu rwa, ncah ertahlbrrKege rzeceknhrzuük,u baer azgn so afhcine war ads nci.th eNdmnai swseut ja dalma,s iew es mi rahnucMose ndaL .hasusa An Zuenüeiltgekrts rdeo heanorhcRainitcd arw herbutüpa itchn uz knne.de hcI awr afu ied etnnrnoofIami awn,gieseen ide anm nvo hseMcenn eu,rhfr ied menie ene.ggtnebe

Ihc taeth ücl,Gk udn nei derfrhewrePukf ath mhic ibs na end nhRie ibe K-nölKkla n.oeemnimgmt lleA nüreBkc üebr nde Rinhe aernw sgp,reteng udn se gba iglilhecd eien cNerokübt rde acsmknaniieerh nrppTue. Abre ihc lwtoel ja ufa die deraen hseRneeiti nud umtses mhci edbahsl irnee iasnuuEotkgtnansl tmi inmee nnneekanutb ßiwnee evruPl ihzreeunetn.

cIh ebha ihmc annd wiez lanFeimi asu ehecGniilkner neolan,ghssces nud iwr dnsi uenmamsz ibs eFsühincs t,agegln wo irw ma ndbAe ni meeni eltKosr elhancsf n.tekonn eiD imlieFna seirten itm mneei ikinndleK ndu eemin krnkean eoatßr,vrG ndu chi oentkn ibe rdeBaf dse nretöef eh,lfne wofür amn sich mmrei wredie hclrwshübciänge taknbde at.h

mA emkdennom Tga dnsi rwi dnna msganeeim tmi neemi Fwherrku sib hcna reüDn .eoekgmmn eDi ibeend liFminea ndsi ndna ieretw ni uchgRnit cekGneneirhl,i ndu chi ehab rim eebglrüt uaf demager egW brüe nde eerGertm ndu emrStimha chna usaeH uz l.nangeeg cIh tateh ja nkiee un,nhgA saw hicm da er.waetter Vno erd htShclca mi ldneüwtagrH naetth wri ni end nltetez eoanMnt aürebpthu cnhtsi e.fnrarhe

Üerllba ni üDnre gla h,utStc eall säuHer waren re,zrstöt und es war nkeei nchleneseeseM uz nhese. So inb chi dnan bsi urz Rkbürrceu eemmk,nog wo hsic ien mnairheacekris estoPn bf.eadn ufA rde rdnenea ßsetStnriaee asdnt ein egremßenanii eatlnhsere elHto uas eesnds srFente im Oobhssgrcees ibfearg Sldteaon nutcaeshsrua ndu irm swtae iefrn,uez dssa ihc thinc dnrev.tas Dei antSloed lte,acnh und ihc teknon eid iugewntsl nippLe dun eid wieeßn hneäZ ehnse. Ich thate crikhilw gAnst und bni itnhc i.wraenegnegegt Es war uach nhoc rshe ßieh, ndu ich mbake ugreHn dnu s.tDur

naDn urfh eni ewLantags rov, dun nei hcreutdes Sotlda siget .sau uZm hnGee eurthabc re eeflnhi,hG dnu er akm itdkre auf cihm uz und eratgf mchi acnh emnmei sei.ieRzel chI geast ,him asds hci ni atKbreehrelrg zueshua es.i Er eitenm d,nan sdsa er seenllabf iondthr i.lwl Ich beah mih ggttn,enee ssad re hcnit von beerKlerrhatg e,si ad hic nhi sosnt ennenk dweür dun drßeaeum shpercä re wie neier uas l.eBigen eDr lodaSt eßhi rFnza Shcßau ndu wlolte zuckrü zu isenre iae,Fiml eid in rwWeztey twhnoe, brea seien susiageEpsnptlaenr enwra uaf egtaKrerrbehl leseluatgt.s

riW eeibd dnis nnad rübe ied cürRubekr neggg,nea edr zrnFa cShauß mti seeinn ,hinelfhGe udn zu uFß ma Abden fau mde Grmeete ognnmke.ema wZie F,auren dei iwr iehr taefrn ngtse,a adss irw usn ni dre cathN ußander chtin lnaetufha fndteür und esi mhanen nsu mit ibs mzu laent asgJäerhu, wo ishc ierbest honc neeard lnaiFmei utfiahelne

Aell eeutL enarw rehs ,flrhcueidn nud wri nebeakm hcua aetws zu .sseen Dei urettM eds assueH tcrteieh rmi rüf die Ncath enien Selses umz aelncfhS uctezh.r Alel räHsue ierh eanrw ö,tsrzrte sei nethat eenki retFesn dnu chua kneei nepeTrp e.mrh lelsA awr mti errtteBn retangle.v ireH tnenok iken hncesM mehr onwhne. eDi terSnßa rnawe ovn ned Pneanrz ,zhaeernfr cinsht wra rmeh n.ikatt oS atteh ich rmi ads nitch .eegvslttlor

mA ehntäcns Mrgnoe isdn iwr serh rhüf sn,anuegdafet se agb htküsF,rcü dnu edr seuraHhr hat snu onch trnage,e dne egW beür rmdoarfLmes uz menn.eh Wri akntnne rbea den enaegnu geW hitcn und idns os in mlSsnialok nma,ekoemgn ow edi kcerBü ebrü die lKla gtngseepr eorwnd .raw Es wra resh amr,w ndu red cruGhe red dvaerKa ovn oentt Tir,ene ied iher ülbaler ,mhneaeulrg raw tcharfbru. irW tsnmseu sloa chudr ads Waress n,teaw nud arnFz Shßuac iwes uaf ied hrtDäe hin, ied rehi lbraüel huerm al.gen asD awner Mnnliaf.nlee eÜalrlb etndsan erdSlhci imt med iinHwes D„eganr sMni“e! tltchzidenLe nisd wir büer ehcoRlsblrio ni mheaStrim eenmganmk.o Acuh erhi rwaen ied ehMesnnc rshe ndh,luceifr dnu wir mkeenba awste uz .esens Bmie Bkäecr baeh hic llyNe ßNniee geefroft,n die mhci frsoot .tnraekne tiM lyNle tthea ihc aeemignms ide üunglleesGfnpre mtgh.cea Wri thanet bedie neei hreLe las ncinShreide ova.bliestr Ncha heirr eiaHtr mhan ies den namNe sde aMnsen err“siSo„ na.

rreH efenfSst uas etinüzh,cM der ide eiäkcreB tim elMh etfliereb ta,eth amnh usn imt bsi zum aagrHr,d ow iwr vno red sgehceniln tlMrip­äizeiloi ioketlotrrln ednwor. naM bhcerat nsu nahc oanuhsMc zur .atrnduomaKnm nzaFr uahS,cß der cnho edi eecduhst oUnrfim u,rtg erudw mzu erlafenggnnaeeG nahc vVieerrs tsrotr,ripetan knonte abre iesne ielFmai ietrnhhecnb,gcai dsas re dbal hnac eaHus lssneaent wr.eüd niE eilhcnsegr peJe ath mhci ndan ibs rKrearletehbg ar.gehctb Afu edm Weg von erceisNhededln sib eeahKgbrrrlet ehab hci miemr inene wshrneec leHrfozkof tim inmnee ahScen echppnlse me.nssü sDa arw tzjte uz e!dEn

aGenu nie arJh hacn ieemrn gicnhpueVlrtf umz ebiWilenhc„ tcedihnbsResia“rtsie mka ihc eewdri esuuzha na. Es wra erd 6. iJun 1954. eDi nlEert dnu ieenm nhSewtcsre wenra atsdkineotg fahow,ul nehni arw ihtnsc erai.sspt Uersn hnWusaho rwa wazr ein ienwg gäbt,sidche bera da edi abNafashrhtcc isch igeegnseigt lgnefohe a,ht rwedu seall t.arrpeier dnU nwen die Mnenär erd ailmeiFn ohcn chnti sua emd eKrig küurcz egktreh aw,nre annd derwnu otaffKler tstzgee ndu eeidtGer te,gsä mu im oekmmnend Weinrt eall uz nro.gseerv

fuA meiemn gnalne iHmgewe beah cih rmeim ndu blüarle ehMnsecn t,rfenfoeg dei csih eeohnglf ,aehnb edejr rwa ahtcisrkp afu ednej sngenwi,aee udn ied tneeiZ arwne ltes.chch Es utedare ndna aebr hcno nie arap a,Jehr sib es seresb wdue,r uca,h iwel ied Eferailne sich tim dme gfhausemleefKcg zu elfehn usesn.“tw